13 Οκτώβριος 2014, 16:31 - Τελευταία Ενημέρωση: 17 Οκτώβριος 2014, 16:33

Οι ελληνικές ρίζες του νέου νομπελίστα Λογοτεχνίας

  • Οι ελληνικές ρίζες του νέου νομπελίστα Λογοτεχνίας

Ο Γάλλος συγγραφέας Πατρίκ Μοντιανό, όπως αναφέρεται, είναι ο κάτοχος του φετινού Νόμπελ Λογοτεχνίας. 

Οι ρίζες της οικογένειάς του στη Θεσσαλονίκη έστρεψαν τα ελληνικά φώτα της δημοσιότητας πάνω του και στην ιστορία της οικογένειάς του. Εκείνοι που γνώριζαν οι Θεσσαλονικείς ήταν ο τραπεζίτης Γιακόμπ Μοντιάνο και ο γιος του Ελί, μηχανικός στο επάγγελμα, με σχέδια του οποίου χτίστηκε και η οικία Μοντιάνο (σημερινό Λαογραφικό Μουσείο Θεσσαλονίκης) και η αγορά Μοντιάνο στο κέντρο της πόλης.

Γνώριζαν επίσης και τον Μάριο Μοντιάνο, γόνο της ίδιας μεγάλης οικογένειας που έχει τις ρίζες της στην Ιταλία του 16ου αιώνα, διακεκριμένο ελληνοεβραίο δημοσιογράφο ανταποκριτή των Times του Λονδίνου στην Αθήνα για 38 χρόνια, και συνεργάτη της ελληνικής υπηρεσίας του BBC, που απεβίωσε το 2012 σε ηλικία 86 ετών.  

Το τεράστιο σόι έχει διασκορπιστεί σήμερα στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, ήτοι σε 17 συνολικά χώρες τεσσάρων διαφορετικών ηπείρων! Η μεγαλύτερη κοινότητα των Μοδιάνο (όπως είναι η ιταλική προφορά του ονόματος) είχε όμως έως τις αρχές του 20ού αιώνα έδρα τη Θεσσαλονίκη, γενέτειρα του Μάριο Μοντιάνο και πόλη καταγωγής του πατέρα του Πατρίκ Μοντιανό, Αλμπέρτο.


Άποψη της Στοάς Μοδιάνο που βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης

Το γενεαλογικό δέντρο της ευρύτερης οικογένειας χάνεται στα βάθη των αιώνων. Από τα στοιχεία που έχουν οι ελληνοεβραίοι Μοντιάνο στη διάθεσή τους, αυτό που γνωρίζουν είναι ότι από τη φαμίλια του ραβίνου Σάμουελ Μοντιλιάνο που μετακόμισε από την Ιταλία στη Θεσσαλονίκη περίπου το 1550 κατάγονται όλοι οι Μοντιάνο, Μοδιάνο (η Μοντιανό) της γης.

Στα τέλη του 17ου αιώνα χρονολογούνται οι πρώτες μεταναστεύσεις απογόνων της οικογένειας προς Κωνσταντινούπολη, Ισραήλ και ΗΠΑ. Ακολούθησε τον 19ο αιώνα η φυγή αρκετών για Αίγυπτο, Ιταλία και Γαλλία, μεταξύ αυτών και του παππού του Πατρίκ Μοντιανό, που αρχικά μετανάστευσε στην Αλεξάνδρεια και εν συνεχεία εγκαταστάθηκε στο Παρίσι. Πολλά από τα μέλη της  οικογένειας των Μοντιάνο εξελίχθηκαν σε σημαντικούς οικονομικούς παράγοντες της Θεσσαλονίκης, τόσο στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όσο και μετά την απελευθέρωση.


Η Αγορά Μοδιάνο, η σκεπαστή αγορά στο κέντρο της πόλης, χτίστηκε από τον Ελί Μοδιάνο το 1922

Σήμερα στη Θεσσαλονίκη ζουν μόνο τέσσερις «πατριάρχες» Μοντιάνο, περίπου 35 με 40 άτομα δηλαδή. Η πλειονότητα των «καρπών» της φαμίλιας ζει στις ΗΠΑ και ακολούθως σε Ισραήλ, Μεξικό, Ιταλία και Γαλλία, όπου το 1912 γεννήθηκε ο Αλμπέρτο Μοντιάνο και το 1945 ο Πατρίκ.

Μολονότι όμως έχουν διασκορπιστεί δεν σημαίνει ότι δεν έχουν και συναναστροφές μεταξύ τους. Ο σύλλογος που έχουν ιδρύσει αριθμεί εκατοντάδες μέλη απ’ όλο τον κόσμο, και το δεύτερο οικουμενικό (έχουν υπάρξει άλλα δύο πιο τοπικού χαρακτήρα) reunion της αχανούς οικογενείας έλαβε χώρα το 2007 στη Θεσσαλονίκη. Οι συμμετέχοντες έφτασαν τους 140 και προήλθαν από 10 διαφορετικές (μαζί με την Ελλάδα) χώρες, χωρίς πάντως να τους κάνει την τιμή και ο άρτι βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας Γάλλος συγγραφέας.

Μοντιανό, όχι Μοντιάνο

Ενδιαφέρον για το θέμα που ανέκυψε έχει η άποψη του γνωστού αρχιτέκτονα, ιστορικού και συγγραφέα της Θεσσαλονίκης Πάνου Θεοδωρίδη, ο οποίος τιτλοφόρησε σχετικό άρθρο του με τον τίτλο: «Μοντιανό, όχι Μοδιάνο».

«O Πατρίκ Μοντιανό, νομπελίστας από χτες το μεσημέρι, αναμετρήθηκε με τη μνήμη, κέρδισε ένα μεγάλο κοινό στον γαλλικό και γερμανόφωνο κόσμο, πέρα από τη γραφή του, για έναν απρόσμενο λόγο: ο πατέρας του Αλβέρτος (1912-1967) υπήρξε στην Κατοχή μαυραγορίτης στο Παρίσι και συνεργάτης της τοπικής Γκεστάπο. Δεν ήταν Εβραίος του συρμού, ανήκοντας στην μειοψηφία που επέζησε εκτός στρατοπέδων και της σχετικής Αφήγησης του Ολοκαυτώματος. Μαζί με τους ανθρωποφύλακες της εξολόθρευσης. Ο γιος, άκρως ταραγμένες σχέσεις με τον πατέρα του, πήρε την οικογενειακή ιστορία που άλλος θα την έκρυβε ή θα στοίχειωνε σε ένα δωμάτιο τύψεων και βάρους, και την μετέτρεψε σε λογοτεχνία. Αυτή η λογοτεχνία πολυβραβεύτηκε, ως αγαπητή σε μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού κοινού, καθώς η εξέλιξή του ήταν αρμόζουσα στην νοοτροπία της γαλλικής εκδοτικής μηχανής. Τα βιβλία του έφερναν αναστάτωση σε πολλές καρδιές, ενώ ο Λουί Μαλ γύρισε μια ταινία πάνω στο μύθο ενός εφήβου του.

» Ο πατέρας του έσκασε από το κακό του, που ο γιος έβγαζε άπλυτα. Προσπάθησε να αγοράσει όλα τα αντίτυπα ενός βιβλίου του και αρνήθηκε κάθε σχέση μαζί του.

» Καθώς η βασική πηγή της “τοπογραφίας” του και η αναζήτηση των ριζών του ήταν κυρίως δικό του έργο, ήταν ευκρινές, από τα πρώτα σέβεντις πως ο άνθρωπος έχει καταγωγή εκ πατρός και προγόνων από τη Θεσσαλονίκη της εποχής του Τζέκι Άμποτ και την Αλεξάνδρεια.

» Η εβραϊκή Διασπορά ήταν εκείνα τα χρόνια, εν πολλοίς, αποτέλεσμα των αλλεπάλληλων οικονομικών κρίσεων της Αγοράς, και δεν είναι τυχαίο που ο Σαρκοζί και ο πολύς Αλμπέρ Κοέν (γεννημένος στην Κέρκυρα πάνω στα γεγονότα της “συκοφαντίας του αίματος” του επαίσχυντου πογκρόμ του 1892) είχαν ανάλογη εξέλιξη, εκτός λογοτεχνικής πιάτσας, από προγόνους που βρήκαν άλλες πατρίδες. Έπαιξε ρόλο και το ράγισμα του χαλιφάτου της Οθωμανικής εποχής, που ήταν ανεκτική σε δημιουργίες Νέων Ιερουσαλήμ.

»Αυτά προς το παρόν», καταλήγει το άρθρο του ο Πάνος Θεοδωρίδης,  «επειδή άρχισε το τουμπουρλούκι “δικός μας, Σαλονικιός, ο Νομπελίστας”. Ευτυχώς δεν είναι “δικός μας”».

Η οικία Μοδιάνο 

Η οικία Μοδιάνο κτίστηκε το 1906 ως κατοικία του Τραπεζίτη Ιακώβ Μοδιάνο, με σχέδια του γιου του Ελί Μοδιάνο. Την εποχή εκείνη, και μέχρι την έμπληση της θάλασσας για τη δημιουργία της Λεωφόρου Μεγάλου Αλεξάνδρου, το οικόπεδο ήταν παραθαλάσσιο.


Η βίλα του Ιακώβ Μοδιάνο στη Βασιλίσσης Όλγας σήμερα στεγάζει το Λαογραφικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης

Την περίοδο της Προσωρινής Κυβέρνησης της Θεσσαλονίκης (Τριανδρία), το κτίριο χρησιμοποιήθηκε ως έδρα των τριών μελών της. Από τότε άλλαξε διάφορες χρήσεις. 

Μπορείτε να παρακολουθήσετε περισσότερο για το κτίριο και τις λειτουργίες του στο βίντεο που ακολουθεί. Ο Αρχιτέκτων Ζήσης Σκαμπάλης, Διευθυντής του Λαογραφικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, μιλά στο pontos-news.gr για το κτίριο.

Η Αγορά Μοδιάνο

Η Αγορά Μοδιάνο, που ανεγέρθηκε από τον μηχανικό Ελί Μοδιάνο, γιο του Ιακώβ Μοδιάνο, καλύπτει το οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ των οδών Αριστοτέλους, Ερμού, Βασιλέως Ηρακλείου και Κομνηνών. Είναι ένα ορθογώνιο κτίσμα με αετωματική πρόσοψη που σκεπάζεται με γυάλινη στέγη.

Περισσότερα μπορείτε να δείτε στο βίντεο που ακολουθεί:

Γραφείο Θεσσαλονίκης pontos-news.gr, με πληροφορίες από το koolnews.gr και το thegreekcloud