Ομιλίαι κακαί

Η ιστορία του κόσμου μας ξεκινά με τον ενυπόστατο Λόγο του Θεού. Διά Του Υιού (Λόγος, Σοφία και Δύναμη του Τριαδικού Θεού), δημιουργείται η κτίση. Γι’ αυτό, ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος βάζει αρχή στο Ευαγγέλιό του με τη φράση: «Εν αρχή ην ο Λόγος» (Ιω. 1,1).

Κατ’ αναλογία με τον Δημιουργό του, όμως, λειτουργεί και το δημιούργημα.

Γιατί η κάθε δημιουργική δράση του ανθρώπου πάνω στη γη, αρχινά με το λόγο. Ο λόγος, λοιπόν είναι κυβερνήτης της ιστορίας του ανθρώπου κι όχι κάτι δευτερεύον, αφού αποτελεί το προοίμιο κάθε πρακτέου. Κάθε έργο και δράση του είδους μας πρώτα συλλαμβάνεται δια του νοός και συγκροτείται ως σκέψη και προαίρεση με το λόγο. Έπειτα, πάλι, γνωστοποιείται διά του λόγου, ώστε να επιτευχθούν οι συλλογικές δράσεις οι οποίες δημιουργούν τα γεγονότα που γράφουν την ιστορία μας.

Έχει, επομένως, πρωτεύουσα σημασία ο λόγος. Γιατί διαμορφώνει τις νοοτροπίες των ανθρώπων που όταν γίνουν ισχυρά ρεύματα, παρασέρνουν το καράβι της ζωής πολλών ανθρώπων ή και όλων προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση. Δεν είναι λοιπόν σοφό να παραγνωρίζουμε τη δύναμη των λέξεων, των στοχασμών και των διανοημάτων. Εκεί κερδίζονται κι εκεί χάνονται οι μάχες πριν καν ξεκινήσουν, εκεί παίζονται τα παιχνίδια της εξουσίας, εκεί καθορίζεται εν πολλοίς η μοίρα μας∙ έτσι προσχηματίζεται η ιστορία του κόσμου.

Μην είσαι λοιπόν επιπόλαιος, άνθρωπε, όταν ακούς ή διαβάζεις τις λέξεις που συγκροτούν το λόγο και φτιάχνουν τα νοήματα.

Μην στέκεσαι στα επιφανειακά λεκτικά σχήματα και στην εκφορά τους. Μην αφήνεις τις ωραίες λέξεις να ξεσηκώνουν το θυμικό σου και να ερεθίζουν το εμπαθές σου υποσυνείδητο, ώστε να σε ξεγελάσουν και ν’ αποτρέψουν κάθε λογική επεξεργασία του λόγου που προσλαμβάνεις. Γίνε προσεκτικός, καχύποπτος, ακριβολόγος και λεπτολόγος. Μήπως δεν το ξέρεις πως δεν είναι όλα τα προϊόντα του λόγου καλοπροαίρετα; Μήπως αγνοείς ότι αρκετά στοχεύουν να δηλητηριάσουν λίγο-λίγο τη σκέψη και τη νοοτροπία σου;

Ο λόγος είναι το σημαντικότερο εργαλείο των πάσης φύσεως εξουσιαστών που θέλουν να μας εξανδραποδίσουν με χίλιους δυο διαφορετικούς τρόπους. Γιά πες μου, λοιπόν, πρώτα: είσαι ευχαριστημένος σ’ έναν κόσμο που ανακυκλώνει κάθε μορφή βίας, αθέμιτου ανταγωνισμού κι άρρωστου εγωισμού; Είσαι ευχαριστημένος σε μια χώρα όπου ζεις όχι ως ελεύθερος και περήφανος πολίτης, αλλά ως κολίγας ενός τρισάθλιου και υποκριτικού κομματικού φεουδαλισμού;

Ας πούμε πως δεν είσαι ευχαριστημένος μ’ αυτά τα πράγματα κι όλες τις εκφάνσεις τους και τις επιπτώσεις που έχουν στη ζωή σου. Ας πούμε πως το βλέπεις κι εσύ: ζούμε σε μια εποχή μεγάλης αποστασίας. Ας πούμε πως ανησυχείς κι εσύ για το ότι η αποστασία αυτή μας φέρνει κύματα σκληρών δοκιμασιών που ήδη ξεκίνησαν. Τι νομίζεις λοιπόν; Με δεδομένο ότι στο κέντρο αυτής της παθολογίας στέκονται ο λόγος, τα διανοήματα και η νοοτροπία, πιστεύεις ότι ο λόγος που υποστηρίχτηκε από τις εξουσίες των τελευταίων δεκαετιών (πολιτικές, οικονομικές, εκδοτικές, θρησκευτικές, πανεπιστημιακές) ήταν αγαθός ή δολερός;

Προσοχή, δεν λέω ο λόγος που συνολικά δημιουργήθηκε, γράφτηκε ή αρθρώθηκε.

Λέω ο λόγος που κατ’ επιλογήν αναπαράχθηκε, εκδόθηκε, αναδημοσιεύτηκε, διαδόθηκε, προβλήθηκε, διαφημίστηκε, υποστηρίχτηκε, χρηματοδοτήθηκε, βραβεύτηκε. Η απάντηση είναι προφανής και ήδη ασάλευτα αποδεδειγμένη εκ των πραγμάτων και εκ του αποτελέσματος.

Βασική έννοια-κλειδί που περιέχεται στις διάφορες εκδοχές του προβεβλημένου παραφθαρμένου και παθογόνου λόγου είναι η λεγόμενη «σχετικοποίηση». Ανοίγω το λεξικό (Γ.Δ. Μπαμπινιώτης, εκδ. Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα 2002) και διαβάζω την ερμηνεία του ρήματος «σχετικοποιώ»: «θεωρώ κάτι ως σχετικό, αβέβαιο». Μάλιστα, ως παράδειγμα χρήσης της λέξης στο σχετικό λήμμα δίνεται η πολύ ενδιαφέρουσα φράση: «Μερικοί διανοούμενοι σχετικοποιούν τα πάντα και προκαλούν ιδεολογική σύγχυση».

Δηλητηριάστηκε όλον αυτόν τον καιρό η νοοτροπία μας από τη σχετικοποίηση των πάντων. Γιατί αν δεν υπάρχει κάποια στέρεη αλήθεια στο κάθε τι που πραγματευόμαστε, τότε όλα είναι θέμα προτίμησης, άποψης και συμφέροντος. Αν το αντικειμενικά σωστό, το αληθές είναι φενάκη, τότε η μόνη κινητήριος δύναμη για κάθε απόφαση είναι το συμφέρον – δυστυχώς όχι το αυθεντικό, αλλά εκείνο το πρόσκαιρο, της στιγμής. Έτσι τα άτομα και οι κοινωνίες γίνονται συρφετός που εύκολα εξανδραποδίζεται απ’ τους τυράννους.

Επιστημονικά κι ορθολογιστικά, η σχετικοποίηση των πάντων είναι προφανώς λανθασμένη προσέγγιση.

Για παράδειγμα, εάν εκατό επιστήμονες έχουν εκατό διαφορετικές απόψεις πάνω σ’ ένα ζήτημα, κανένας δεν μάς λέει ότι –κάλλιστα– ο ένας από αυτούς μπορεί να έχει το απόλυτο δίκιο. Εάν σχετικοποιήσουμε τα πράγματα, λέγοντας ότι πουθενά δεν βρίσκεται η αλήθεια ή ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου σε κάποια αδιόρατη «μέση», τότε ενδεχομένως να χάσουμε την αλήθεια όπως μας την προσφέρει εκείνος ο ευλογημένος ένας που την βρήκε.

Τα βλέπετε και τα διαβάζετε και μόνοι σας, ειδικά στα ζητήματα της ιστορίας και της θρησκείας. Τρίζουν τα κόκαλα των ηρώων και των εθνομαρτύρων, κροτούν τα ιερά λείψανα των αγίων και των μαρτύρων του Χριστού. Αυτοί σε λίγο θα πούνε τον Νικηταρά ανισόρροπο πατριδολάγνο και τον Χριστό μας «φονταμενταλιστή», γιατί σου λέει το ’πε και μόνος Του: «εγώ ειμι η οδός και η αλήθεια και η ζωή» (Ιω. 14,6).