14 Ιανουάριος 2020, 12:50 - Τελευταία Ενημέρωση: 14 Ιανουάριος 2020, 10:59

Πέθανε ο διαπρεπής φιλόσοφος του συντηρητικού ρεύματος, Ρότζερ Σκράτον

  • Πέθανε ο διαπρεπής φιλόσοφος του συντηρητικού ρεύματος, Ρότζερ Σκράτον
    (Φωτ.: Policy Exchange / flickr.com)

Από τις πρώτες μέρες του νέου έτους, η παγκόσμια φιλοσοφική κοινότητα θρηνεί για το θάνατο ενός από τα πλέον διακεκριμένα μέλη της, του Βρετανού Σερ Ρότζερ Σκράτον. Ο Σκράτον, που έφυγε από τη ζωή την περασμένη Κυριακή σε ηλικία 75 ετών, θεωρείται ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της συντηρητικής σκέψης στη φιλοσοφία μετά τον Έντμουντ Μπερκ.

Ο Σκράτον γεννήθηκε εξάλλου στο Χάι Γουίκομπι, κοντά στην κατοικία του διάσημου συναδέλφου του στο Μπίκονσφιλντ, στα 1944.

Η οικογένειά του ανήκε στην εργατική τάξη: ο πατέρας του ήταν δάσκαλος με ριζοσπαστικές απόψεις, ενώ η μητέρα του είχε μεγαλύτερες φιλοδοξίες. Ο Σκράτον χάρη στο λαμπρό μυαλό του κέρδισε υποτροφίες για να σπουδάσει σε καλύτερα σχολεία και εντέλει έγινε δεκτός στο Cambridge – μια εξέλιξη που ο πατέρας του θεώρησε υπερβολική και σταμάτησε να του μιλά.

Στο Cambridge ο Σκράτον μυήθηκε στη φιλοσοφία κι άλλαξε γνωστικό πεδίο. Από τη μελέτη των φυσικών επιστημών, αφιερώθηκε πλέον στη μελέτη της Αισθητικής και της Φιλοσοφίας της Τέχνης, πεδίο που τον ανέδειξε σε έναν από τους σημαντικότερους στοχαστές πάνω στα ζητήματα της υποδοχής του κάλλους, του κιτς, του γούστου, της καλλιέπειας και ό,τι σχετίζεται εμπειρικά και καλλιτεχνικά με την εφαρμογή της Αισθητικής στην καθημερινή ζωή και στο περιβάλλον.


(Φωτ.: EPA / Zsolt Szigetvary)

Όταν στη διάρκεια των γεγονότων του Γαλλικού Μάη του 1968 βρέθηκε στο Παρίσι μελετώντας για το διδακτορικό του, αλλά και συναναστρεφόμενος τη μετέπειτα σύζυγό του Ντανιέλ Λαφίτ, ο Σκράτον διαπίστωσε πως ο «ίδιος ήθελε μάλλον να διατηρηθούν τα πράγματα ως είναι κι όχι να τα καταρρίψει».

Το 1974 ήταν ένας από τους ιδρυτές της Ομάδας Συντηρητικής Φιλοσοφίας, της συναντήσεις της οποίας παρακολουθούσαν μορφές του συντηρητικού ρεύματος της ιδεολογίας όπως οι Φρίντριχ Χάγεκ, Μίλτον Φρίντμαν και η Μάργκαρετ Θάτσερ. Ο ίδιος δίδαξε Αισθητική στο (γνωστό για τον αριστερό προσανατολισμό του) Κολέγιο Μπέρκμπεκ του Λονδίνου: όπως χαριτολογώντας έλεγε, οι μόνοι συντηρητικοί σε αυτό το ακαδημαϊκό πάνθεον ήταν αυτός κι η γυναίκα που σέρβιρε το δείπνο στην τραπεζαρία.

Το 1980 εξέδωσε το βιβλίο-σταθμό στη σκέψη του Το νόημα του Συντηρητισμού, ενώ το 1982 άρχισε να τυπώνει το περιοδικό Salisbury Review που οραματίσθηκε. Κύριος άξονας της σκέψης του ήταν η απόρριψη του πολυπολιτισμικού πνεύματος και η βαθιά πίστη στην παράδοση, την οικογένεια και τις ρίζες.

Ο Σκράτον συχνά παρεξηγήθηκε για τις απόψεις του, καθώς κρίνονταν από τους συνομιλητές και το κοινό του prima facie, λόγω του ιδεολογικού του περιβλήματος. Μολαταύτα, σε δεύτερη ανάγνωση πολλές από τις απόψεις του αποδεικνύονταν λογικά και φιλοσοφικά ορθές. Απέρριπτε τις αρχιτεκτονικές υπερβολές και τους φαραωνισμούς, όπως και τις ελιτιστικές τάσεις στη ζωή των σύγχρονων μητροπόλεων, θεωρώντας τες άμεσους κινδύνους για τη δημοκρατία και το αληθινά καλό γούστο.

Η αντίθεσή του για τις κομπορρημοσύνες και τις ιαχές τον οδήγησε στη διατύπωση μιας «πράσινης φιλοσοφίας» για το περιβάλλον, μακράν κάθε ουτοπιστικού οράματος.

Όπως σημείωνε ο ίδιος στο έργο του Πώς να σκεφθούμε σοβαρά για τον πλανήτη μας, κανένα μακρόπνοο σχέδιο –κυβερνητικό ή διαπλανητικό– για τη διάσωσή του δεν πρόκειται να καρποφορήσει εάν δεν πηγάζει από τη δική μας λογική απόφαση και βούληση να συνεργαστούμε, να κάνουμε μικρές καθημερινές θυσίες, και κήρυττε την αλλαγή στη δική μας (σε μικροσκοπικό επίπεδο) πολιτική, παρά την αλλαγή πολιτικής των κυβερνήσεων και των παγκόσμιων οργανισμών.

Ο Σκράτον έγραψε πάνω από 50 βιβλία, αναρίθμητα άρθρα και παρεμβάσεις, και ήταν έως το θάνατό του επικεφαλής της συμβουλευτικής επιτροπής της βρετανικής κυβέρνησης για την εφαρμογή της αισθητικής στις κατασκευές και την καθημερινή ζωή.

  • Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Γιώργης-Βύρων Δάβος.