22 Οκτώβριος 2018, 12:57 - Τελευταία Ενημέρωση: 22 Οκτώβριος 2018, 15:14

Σαν σήμερα, το 2016, πέθανε ο Άντονι Μπράιερ, ο νεο-Απόστολος της Ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού

  • Σαν σήμερα, το 2016, πέθανε ο Άντονι Μπράιερ, ο νεο-Απόστολος της Ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού
    (Πηγή: Guardian)

Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Φωτιάδης τον χαρακτήρισε ως τον νεο-Απόστολο της Ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Και πράγματι, ο διακεκριμένος βυζαντινολόγος Άντονι Μπράιερ (Anthony Bryer), ο οποίος πέθανε στις 22 Οκτωβρίου 2016 σε ηλικία 79 ετών, υπήρξε μαζί με τον Οδυσσέα Λαμψίδη από τους κορυφαίους που ασχολήθηκαν επισταμένα με την ιστορία του Εύξεινου Πόντου, ενώ αποτέλεσε και την αφορμή για τη δημιουργία του θεσμού των Διεθνών Συνεδρίων Ποντιακών Ερευνών. Η εφημερίδα Guardian στη νεκρολογία που δημοσίευσε χαρακτήριζε τον καθηγητή σπουδαίο επιστήμονα και οραματιστή.

Άλλωστε, η ίδρυση το 1976 του Κέντρου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ «σύστησε» στη βρετανική επιστημονική κοινότητα τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Γεννήθηκε το 1937 και μεγάλωσε στην Ανατολή. Σπούδασε στη Σιγκαπούρη, τη Σρι Λάνκα, τη Μομπάσα, την Αλεξάνδρεια, την Ιερουσαλήμ και το Παρίσι. Έπειτα φοίτησε στο κολέγιο Μπάλιολ της Οξφόρδης. Ανήσυχος πνευματικά, με υποτροφία της ελληνικής κυβέρνησης ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην Αθήνα, μελετώντας κυρίως τη βυζαντινή περίοδο. Μετά την Ελλάδα επισκέφθηκε την Τουρκία, ως συνεργάτης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, όπου ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές έρευνές του για την κοινωνική ζωή και τον πολιτισμό της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας. Το 1964 έγινε μέλος του πανεπιστημιακού προσωπικού του Μπέρμιγχαμ.

Στο Κέντρο Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών που ίδρυσε σύντομα προστέθηκε και ανάλογο παράρτημα για τις οθωμανικές μελέτες. Σήμερα υπάρχουν αρκετοί επιστήμονες που συνεχίζουν το πρωτοποριακό έργο του Άντονι Μπράιερ, ενώ πολλοί μεταπτυχιακοί φοιτητές ολοκληρώνουν εκεί τις βυζαντινές και μεταβυζαντινές σπουδές τους για τη Μικρά Ασία, τη Γεωργία και τον Καύκασο. Το Κέντρο διαθέτει και πλούσιο αρχειακό υλικό, συλλογές από αρχαία και βυζαντινά νομίσματα και σφραγίδες, αλλά και πλήθος ιστορικές πηγές. Ανεκτίμητο είναι επίσης το φωτογραφικό του αρχείο για τα μοναστήρια και τις εκκλησίες του Πόντου, που απαθανάτισε ο Άντονι Μπράιερ μαζί με τους φοιτητές του στις αρχαιολογικές αποστολές. Επίσης, διαθέτει φωτογραφικό και ηχητικό υλικό από την καθημερινή ζωή των κατοίκων και την οικιστική αρχιτεκτονική των αγροτικών και αστικών κτισμάτων.


Ο Άντονι Μπράιερ στην Τουρκία

Στο βιβλίο του Μαύρη Θάλασσα. Λίκνο πολιτισμού και βαρβαρότητας, ο Νιλ Άντερσον επιλέγει να παραθέσει τα λόγια του Άντονι Μπράιερ μιλώντας για τους Έλληνες του Πόντου: «Όπως γράφει ο Άντονι Μπράιερ: Οι Έλληνες του Πόντου δεν παραδίδουν τα όπλα. Έχουν τις πιο εκπληκτικές ικανότητες επιβίωσης. Όμως κάποιοι ζητούν μια ιστορία, κάποιοι ζητούν μια πατρίδα, και κάποιοι και τα δύο».

Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Φωτιάδης μεταφέρει και την απάντηση του Τούρκου πανεπιστημιακού Κεμάλ Τσιτσέκ για τον Άντονι Μπράιερ και για το δίτομο έργο του The byzantine monuments and topography of the Pontos, που συνέγραψε με τον Ντέιβιντ Ουίνφιλντ. Όπως είπε, «είναι βιβλίο αποκάλυψη, που δεν μπορούμε επιστημονικά και στρατηγικά να αντικρούσουμε. Αφήσαμε ελεύθερο τον Μπράιερ να οργώσει όλον τον Πόντο. Να φωτογραφίσει και να σχολιάσει τα θεμέλια χιλίων ορθόδοξων ελληνικών εκκλησιών. Τι σημαίνει αυτό επιστημονικά; Δεν θα μπορούμε πλέον να λέμε ότι στον Πόντο οι Έλληνες ήταν πολύ λίγοι. Η γραπτή παρουσία και η φωτογράφιση των ορθόδοξων μνημείων επιβεβαιώνει επιστημονικά ότι στην περιοχή αυτή ζούσαν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες και ότι δεν έγινε μόνο ανθρώπινη Γενοκτονία, αλλά και πολιτισμική. Συνειδητά καταστρέψαμε τον πολιτισμό τους», ανέφερε, «αλλά δεν πήραμε τα μέτρα εκείνα που θα εξαφάνιζαν τα ίχνη της παρουσίας τους. Έτσι θα πληρώνουμε επιστημονικά στο μέλλον το στρατηγικό μας λάθος».