18 Ιούνιος 2018, 10:00 - Τελευταία Ενημέρωση: 18 Ιούνιος 2018, 10:29

Η πρώτη γενιά Πόντιων μουσικών της Δραπετσώνας – Η Μέλπω Μερλιέ διασώζει τραγούδια του Πόντου

  • Η πρώτη γενιά Πόντιων μουσικών της Δραπετσώνας – Η Μέλπω Μερλιέ διασώζει τραγούδια του Πόντου
    Βασίλης Υφαντίδης, Γεώργιος Παρασκευόπουλος, Γεώργιος Παναγιωτίδης, Θεόδωρος Μυστακόπουλος, Γεώργιος Χαλκίδης

[...] το 1930 η Μέλπω Μερλιέ και οι συνεργάτες της φωνογράφησαν 104 τραγούδια του Πόντου, διασώζοντας τη ζωντανή κληρονομιά που μετέφεραν «από την Πατρίδα» οι πρόσφυγες που ζούσαν σε πρόχειρους συνοικισμούς και παραπήγματα στην ευρύτερη περιοχή του Πειραιά, αλλά και στην Αθήνα.

Οι αυθεντικοί Πόντιοι λαϊκοί τραγουδιστές και οργανοπαίκτες της Δραπετσώνας δεν θα μπορούσαν να μην αποτελέσουν σπουδαίο πεδίο έρευνας και καταγραφής για την Ελληνίδα λαογράφο.

Τα αποτελέσματα αυτής της δουλειάς της εκδόθηκαν το Μάρτιο του 2003 από το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο, τους Φίλους ΜΛΑ Μέλπως Μερλιέ και τις Εκδόσεις Ινφογνώμων σε διπλό μουσικό CD Τραγούδια του Πόντου με ειδικό ένθετο το οποίο περιλαμβάνει την αναφορά που παραθέτουμε.


H Mέλπω Λογοθέτη-Μερλιέ (φωτ.: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών)

Ακολουθούν βιογραφικά των μουσικών και τραγουδιστών όπως τα είπαν οι ίδιοι στη Μέλπω Μερλιέ και στον Δημήτρη Λουκόπουλο κατά τη διάρκεια της ηχογράφησης του 1930:

Ξανθίππη Ιωσηφίδου (τραγούδι)
Γεννήθηκε στην Τραπεζούντα, συνοικία Δετρούντα το 1891. Το 1917 επήγε στη Ρωσία. Το 1922 ήρθε στην Ελλάδα και κατοικεί στην Αγια-Σοφιά, οδός Χαϊδαρίου Τέρμα (Πειραιά). Είναι εργάτρια. Ξέρει γράμματα μέχρι της Δ΄ Δημοτικού. (Σ.ε.: Κατά την ηχογράφηση συνοδευόταν από τον Γιάννη Ορφανίδη στη λύρα.)

Θεόδωρος Μυστακόπουλος (λύρα)
Γεννήθηκε στη Ζιλμερά Ροδοπόλεως. Ετών 44. Γράμματα ξέρει λίγα. Ήταν καραγωγέας. Παίζει κεμεντζέ. Κατοικεί στη Δραπετσώνα, συνοικισμό Ποντίων, οδός (τέρμα) Αγίου Διονυσίου στη μάντρα. Όπισθεν τσιμεντάδικο εταιρείας «Ηρακλής». Πάει με αυτοκίνητο λιπασμάτων.

Μόνον κεμεντζέ παίζει. Να τραγουδήσει δεν μπορεί. Παίζει τα κάλαντα καλά.

Γιάννης Ορφανίδης (λύρα)
Γεννήθηκε στη Βαρενού Αργυρουπόλεως. Τότε που τραγούδησε και έπαιξε ήταν 26 χρονών. Παίδευση Α΄ Γυμνασίου. Είναι σοφέρ. Τριών χρονών πήγε στην Πόλη κοντά στον πατέρα του που είχε εμπορικό κατάστημα στο Σκουτάρι. Έμαθε τα γράμματα στην Πόλη. Επί ενάμισι έτος βοηθούσε τον πατέρα του στο εμπορικό. Στα 1921 κατατάχτηκε στην Άμυνα που ίδρυσε στην Πόλη ο Κονδύλης και έμεινε στρατιώτης δύο χρόνια. Στα 1924 εξορίστηκε και ήρθε στον Πειραιά όπου και μένει. Τη λύρα την έμαθε στον Πειραιά.

Γεώργιος Παναγιωτίδης (σιλιαύρι)
Γεννήθηκε στο χωριό Θέρσα, επαρχίας Ροδοπόλεως. Ετών 42. Γράμματα δεν ξέρει. Ήταν γεωργός στην πατρίδα. Παίζει σιλιαύρι (=αυλός, ήταν τοπικό μουσικό όργανο και το έπαιζαν οι ποιμένες). Τώρα κατοικεί στη Δραπετσώνα, συνοικισμός Ποντίων, οδός Κάστορος. (Θα ρωτήσω για τον Πουλιάνο. Έτσι παρονομάζεται. Για να πας, θα πάρεις το αυτοκίνητο των Λιπασμάτων από το σταθμό Πειραιώς.)

Γεώργιος Παρασκευόπουλος (ασκί)
Γεννήθηκε στο Σταυρί, επαρχίας Χαλδίας στον Πόντο. Τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο. Στην πατρίδα του έκανε το γεωργό, εδώ δουλεύει σε εργοστάσιο χαρτοποιίας. Είναι σήμερα 38 χρονών. Ήρθε εδώ κατά το 1924 ως ανταλλάξιμος και κατοικεί στη συνοικία Κρεμμυδαρούς στον Πειραιά. Μπορεί να τον εύρη κανείς διαμέσου του Γιάννη Ορφανίδη που κατοικεί έναντι Αγ. Φανουρίου, παράπηγμα 263 της συνοικίας Κρεμμυδαρούς στον Πειραιά.


Γεώργιος Παρασκευόπουλος

Βασίλης Υφαντίδης (τραγούδι)
Γεννήθηκε στη Σαχνόη, επαρχίας Ροδοπόλεως. Ετών 42. Στην πατρίδα του ήταν χτίστης, εδώ εργάζεται στου Βασιλειάδη την ίδια δουλειά. Κατοικεί στη Δραπετσώνα, συνοικισμός Ποντίων, αριστερά οδού Δραπετσώνας σε παράγκα (θα ρωτήσω αρτοποιείο Χαλκίδου, οδού Δραπετσώνας). Ξέρει και τραγουδεί.

Γεώργιος Χαλκίδης (ασκί)
Γεννήθηκε στο χωριό Χορτοκόπι της περιοχής Τραπεζούντας. Ετών 55. Ξέρει λίγα γράμματα, αρτοποιός. Στην πατρίδα του ήταν γεωργός και κτηνοτρόφος. Δεν τραγουδεί, μόνο παίζει το ασκί. Ανταλλάξιμος 1924. Μένει στη Δραπετσώνα.

  • Πηγή: Ένωση Ποντίων Πειραιώς-Κερατσινίου-Δραπετσώνας, Από τον Πόντο και τη Μικρασία στον Πειραιά, εδώ... στη Δραπετσώνα, εκδ. Ινφογνώμων, Δραπετσώνα 2016, σ. 199-201.