Άγγελοι και Αρχάγγελοι

Προστάτες της Πολεμικής Αεροπορίας των Ελλήνων είναι οι Ταξιάρχες Μιχαήλ και Γαβριήλ. Στις 8 Νοεμβρίου η Χριστιανική Εκκλησία γιορτάζει τη Σύναξη των Αρχιστρατήγων Μιχαήλ και Γαβριήλ και όλων των Ουρανίων και Ασωμάτων Αγγελικών Ταγμάτων. Βαθιά ριζωμένη πίστη στην ψυχή των χριστιανών είναι πως πέρα από τον υλικό κόσμο υπάρχει ο άυλος και νοερός κόσμος των πνευματικών και ψυχικών δυνάμεων.

«Των ουρανίων στρατιών Αρχιστράτηγοι, δυσωπούμεν υμάς, ημείς οι ανάξιοι [...] εκ των κινδύνων λυτρώσασθε ημάς, ως Ταξιάρχαι των άνω Δυνάμεων» (Απολυτίκιον Μιχαήλ και Γαβριήλ).

Οι άγγελοι και οι αγγελιαφόροι υπήρχαν στη θρησκευτική μας παράδοση και κατά τους αρχαίους χρόνους. Ο θεός Ερμής είναι ο αγγελιοφόρος των θεών και ο μεσάζοντας ανάμεσα στον Δία και τους ανθρώπους. Ο Ερμής ήταν προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών (Λόγιος Ερμής), και του εμπορίου (Κερδώος Ερμής). Συμβολίζει τη μέριμνα για κάθε δραστηριότητα του ανθρώπινου πνεύματος. Συγχρόνως ήταν ο Ψυχοπομπός Ερμής, αυτός που μετέφερε τις ψυχές των θνητών στον άλλο κόσμο. Το ρήμα «ερμηνεύω» προέρχεται από τον Ερμή και σχετίζεται με τη δύναμη του λόγου και την ασάφεια των μηνυμάτων και αγγελιών, που χρειάζονται την δική μας ερμηνεία για να τα κατανοήσουμε σε βάθος.

Με τον Χριστιανισμό τα πράγματα γίνονται πιο πολύπλοκα. Η ανθρώπινη ψυχή έρχεται στο προσκήνιο και ο άνθρωπος γίνεται το κέντρο του σύμπαντος κόσμου. Η ζωή αποκτά βαθύτερο νόημα, το πρόσωπα σοβαρεύουν, το πνεύμα αναζητά την ιερή μέθεξη. Οι ψυχικές και πνευματικές δυνάμεις προσωποποιούνται και γίνονται άγγελοι του Θεού επί της γης.

«Άγγελος εστί ουσία νοερά, αεικίνητος, ασώματος, πάσης υλικής εννοίας απαλλαγμένος. Της ουσίας αυτού το είδος και τον όρον μόνον ο Κτίστης επίσταται», γράφει ο πατέρας Ιωάννης Δαμασκηνός.

Πολλές είναι οι αναφορές περί αγγέλων στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη και στην Ιερά Παράδοση. Στις Πράξεις των Αποστόλων (12, 1-16) του Ευαγγελιστή Λουκά, όταν ο απόστολος Πέτρος είχε φυλακιστεί στην Ιερουσαλήμ από τον Ηρώδη Αγρίππα κατάφερε να σπάσει τις αλυσίδες του και να βγει από τη φυλακή με τη βοήθεια ενός αγγέλου. Και όταν χτύπησε την πόρτα στο σπίτι της Μαρίας, μητέρας του Ευαγγελιστή Ιωάννη, λέγοντας πως είναι ο Πέτρος, όσοι ήταν μέσα και προσεύχονταν νόμισαν πως δεν ήταν ο ίδιος αλλά ο άγγελός του, γιατί κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του άγγελο.

Κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του εκπρόσωπο κοντά στον θεϊκό θρόνο. Η κοινωνική ή οικονομική θέση του ανθρώπου ούτε ομορφαίνει ούτε ενδυναμώνει τον άγγελο που τον εκπροσωπεί. Μόνο το ηθικό και πνευματικό ανάστημα του ατόμου έχει σημασία. Έτσι, οι πιο μικροί και ασήμαντοι άνθρωποι έχουν άγγελο που κοιτά κατά πρόσωπο τον Θεό.

Ο Απόστολος Παύλος στην «Προς Εβραίους» επιστολή (1,14) αναφέρει πως οι άγγελοι είναι λειτουργικά πνεύματα εις διακονία αποστελλόμενα, για όσους θα κληρονομήσουν σωτηρία.

Σε σχέση με τις διακονίες που επιτελεί, ο αγγελικός κόσμος χωρίζεται σε εννέα τάξεις που ονομάζονται θρόνοι, κυριότητες, αρχές, εξουσίες, δυνάμεις, άγγελοι, αρχάγγελοι, σεραφίμ, χερουβίμ. Οι δύο τελευταίες τάξεις στέκονται πλησίον του Θεού και υμνούν τη θεία μεγαλοπρέπεια. Επικεφαλής των αγγελικών δυνάμεων είναι οι αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ.

Ο Μιχαήλ είναι ο άγγελος που φέρνει το μήνυμα στον Αβραάμ να θυσιάσει το παιδί του, τον Ισαάκ. Εξαιρετικό είναι το θεατρικό δράμα που έγραψε ο Βιτσέντζος Κορνάρος με τίτλο Η θυσία του Αβραάμ, με τη φοβερή παρουσία του αγγέλου.

Ψυχή, πνεύμα, σώμα είναι οι τρεις υποστάσεις του ανθρώπου. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης αναφέρει στο έργο του Περί του κατ’ Εικόνα και καθ’ Ομοίωσιν πως ο άνθρωπος είναι μικτός κόσμος, που αποτελείται από την ασώματη αθάνατη ψυχή και το υλικό σώμα. Κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού είναι ο άνθρωπος που εξακτινώνεται όπως η Αγία Τριάδα και εξεικονίζει το μυστήριο της τρισυπόστατης θεότητος· δεν είναι οι άγγελοι, μολονότι είναι νοεροί, ουράνιοι και πλησιόθεοι, και έχουν το αρχικό και το εξουσιαστικό όλης της γης και υπεράνω του ανθρώπου.