Περί πυρρίχιου λόγος εγκωμιαστικός

Δεν ξέρω και πολλά για τους χορούς, αλλά όταν παρακολουθώ τον υπέροχο πυρρίχιο το κάνω με κατάνυξη. Συγκινούμαι, γιατί σκέφτομαι πως έτσι διαιωνίζεται και διδάσκεται με τον πιο εμφατικό τρόπο το δημοκρατικό ήθος του υπεύθυνου και περήφανου πολίτη-οπλίτη της Αρχαιότητας. Χωρίς λόγια, μονάχα με το χορό. Όλοι το παραδέχονται πως ο πυρρίχιος είναι χορός πολεμικός. Όλες οι κινήσεις του μοιάζουν να είναι μια καλή προθέρμανση πριν τη μάχη. Ζέσταμα για τη μέση και όλες τις μυϊκές ομάδες των άνω και των κάτω άκρων. Προετοιμασία για μια σκληρή σωματική δοκιμασία.

Αλλά εκτός από προθέρμανση, ο πυρρίχιος φαίνεται πως είναι και μια στοχευμένη προπόνηση για τις κινήσεις της φάλαγγας των οπλιτών.

Ο χορός με τα μαχαίρια μού μοιάζει πιο πολύ ομηρικός. Θυμίζει τον ατομικό τρόπο μάχης, ο ένας ήρωας απέναντι στον άλλο. Ο πυρρίχιος όμως είναι απόλυτα ομαδικός. Δεν υπάρχει κανένας που σέρνει το χορό κάνοντας τα δικά του τσαλίμια και τις δικές του φιγούρες. Είναι κι αυτό όμορφο κι εντυπωσιακό πολλές φορές. Αλλά στον πυρρίχιο, όπως όλοι ξέρουμε, δεν υπάρχει. Οι κινήσεις των χορευτών είναι απόλυτα συντονισμένες και όλοι τους κινούνται μπρος και πίσω, δεξιά κι αριστερά, χωρίς να χαλάνε την παράταξη. Δεμένοι, με ομοιογένεια, ομόθυμα, ένα σώμα - μια ψυχή που λένε. Αυτό δεν ήταν και το κλειδί της επιτυχίας της φάλαγγας των οπλιτών στη μάχη; Αν χαλάσει η συγκρότηση, αν δεν υπάρχει συντονισμός, αν υπάρξει έστω και ένας αδύναμος κρίκος, η φάλαγγα αποτυγχάνει ως παράταξη μάχης. Έτσι είναι και στον πυρρίχιο. Οι χορευτές πρέπει να είναι λίγο ως πολύ ισάξιοι, να είναι όλοι τους ικανοί. Έστω κι ένας αν υπολείπεται, το χορευτικό θα είναι για γέλια.

Αν λοιπόν ο χορός των μαχαιριών παραπέμπει στις εποχές των μυθικών ηρώων, ο πυρρίχιος αντανακλά την υστερότερη πολιτειακή οργάνωση της ελληνικής Αρχαιότητας. Εκπέμπει το πνεύμα των προπατόρων μας που οργανωμένα, ως απεσταλμένοι της Πόλεως, σηκώθηκαν και πήγαν με τις τριήρεις τους να δημιουργήσουν τις αποικίες στην Ιωνία και στον Πόντο.

Στο ομαδικό αυτό πνεύμα δεν ταιριάζουν οι αδύναμοι κρίκοι, οι απροπόνητοι, οι απαίδευτοι, οι ατομιστές κι οι φιλοτομαριστές.

Πού είναι λοιπόν το πνεύμα του πυρρίχιου σήμερα; Διαπνέεται απ’ αυτό η πολιτεία των Ελλήνων; Σας θυμίζει καθόλου τη σέρρα ο τρόπος που... χορεύει το ελληνικό Δημόσιο; Τα ερωτήματα είναι ρητορικά. Φαντάζομαι ήδη τους αγαπημένους μας αναγνώστες να φέρνουν στο μυαλό τους την υπερρεαλιστική αυτή σκηνή και να γελούν σαρδόνια. Δεν υπάρχει ομοιογένεια, ομοθυμία, συγχρονισμός και πειθαρχία μάλλον εκεί… Σωστά; Κακώς βγάλαμε, επομένως, τους Πόντιους να χορέψουν στην τελετή της Ολυμπιάδας που οργανώσαμε. Μου φαίνεται πως έπρεπε να βγάλουμε κάποιους άλλους χορευτές που θα κινούνταν αλλοπρόσαλλα πάνω στη σκηνή. Κάποιους να χοροπηδάνε ασυντόνιστα, πρωτόγονα, και να χτυπιούνται αλλόκοτα ο καθένας μοναχός του. Αυτό θα αντιπροσώπευε καλύτερα τη νοοτροπία και τον ψυχισμό της κρατικής μας οντότητας.

Κι έτσι μοιραία η συζήτηση φτάνει στα κλισέ για τους σύγχρονους Έλληνες που είναι πάντα διχασμένοι, αρέσκονται στις διαφωνίες και δεν μπορούν ποτέ να συνεννοηθούν σε πέντε βασικά θέματα. Για τα γονίδιά μας που μας κάνουν ατομιστές και μας εμποδίζουν να πειθαρχούμε και να αποδίδουμε σωστά σε ομαδικές προσπάθειες. Για τις κακές επιρροές της μακραίωνης σκλαβιάς στους Οθωμανούς και τα ρέστα. Κι όλα αυτά τα κοινότυπα διανθίζονται πάντα και με τις λαμπρές εξαιρέσεις. Παραδείγματα ομοψυχίας μπροστά στον κίνδυνο, όταν όλοι ενωμένοι και τα λοιπά... και τα λοιπά... Και πασπαλίζονται ακόμα και με μερικά λόγια για το φιλότιμο (τη λέξη που μόνο στα ελληνικά υπάρχει) και για τους Έλληνες που, όταν πάνε στο εξωτερικό, διαπρέπουν. Και για επιμύθιο ακολουθούν πάντα τα ευχολόγια. Τι καλά που θα ’τανε να είχαμε ομοψυχία... και τι θαύματα που κάνουμε, όταν ομονοούμε!

«Να μπορούσαν να βρουν οι πολιτικοί μας ένα μίνιμουμ εθνικής συνεννόησης» είναι η αντίστοιχη ευχή στην περίεργη και άχαρη αυτή διάλεκτο που ακούμε να μιλούν στις τηλεοράσεις και τα ραδιόφωνα.

Αυτές οι συζητήσεις και τα ευχολόγια, όμως, δεν βγάζουν πουθενά. Και ούτε πρόκειται ποτέ να δώσουν λύση. Ο στιβαρός ορθολογισμός και η οξύνοια του Θουκυδίδη μάς εξηγούν το γιατί: «Δεν μπορεί να υπάρξει σταθερή φιλία μεταξύ πολιτών ούτε συμμαχία μεταξύ πόλεων, αν δεν υπάρχει κοινή αντίληψη για την αρετή-εντιμότητα και για τις παρόμοιες ηθικές αξίες της ζωής». Μέσα σε τρεις γραμμές ο αρχιμάστορας της Ιστορίας την τελειώνει τη συζήτηση. Καμιά ελπίδα, λοιπόν, δεν υπάρχει για εθνική ομοψυχία σήμερα. Κι αυτό επειδή δεν μας ενώνει πια μια κοινή αντίληψη για την αρετή. Δεν υπάρχει ικανού βαθμού ταυτότητα απόψεων σχετικά με τις αξίες και το ήθος. Δεν υπάρχει αναγνωρίσιμη και ξεκάθαρη ταυτότητα-εθνική ταυτότητα.

Η συγκολλητική μας ουσία, το ελληνικό και ορθόδοξο ήθος, εν πολλοίς εξέλιπε. Στη θέση του υπάρχει πια ένα συνονθύλευμα ξενόφερτων αντιλήψεων και κοσμοθεωριών από Δύση και Ανατολή. Θολοκουλτούρες, γκουρουισμοί και θεοσοφίες, γι’ αυτούς με μεταφυσικές αγωνίες. Χρήμα και συμφεροντολογισμός για τους πιο πραγματιστές.

Κάτι ανεδαφικοί ψευτοπροοδευτισμοί από εδώ, κάτι μπουρδολογίες του συρμού από εκεί. Γλυκανάλατες ψυχαναλύσεις, τέχνες ακατανόητες, ιδεολογήματα και τρικυμίες εν κρανίω.

Στον ολοκληρωτισμό η ομοθυμία του λαού είναι ψεύτικη και επιβάλλεται με την προπαγάνδα, τη ρουφιανιά και τη βία. Στη δημοκρατία η ελάχιστη ομοθυμία που απαιτείται για την προκοπή και την επιβίωση μιας κρατικής οντότητας επιτυγχάνεται με την παιδεία. Μια παιδεία που σέβεται, καλλιεργεί και διαιωνίζει τα πιο ευγενικά χαρακτηριστικά της εθνικής ταυτότητας, όπως αυτή χαράχτηκε από τον κάθε λαό με τους αγώνες, τις θυσίες και τα επιτεύγματά του. Όχι όπως την έχει στο μυαλό του ο κάθε ψωροφαντασμένος ιδεοληπτικός που του δόθηκε κάποια μορφή εξουσίας.

Κι αν θέλετε να καταλάβετε καλύτερα τι εννοώ, δεν χρειάζονται άλλα λόγια. Χαζέψτε για κάμποση ώρα το άγαλμα της Νίκης της Σαμοθράκης. Ακούστε τους Χαιρετισμούς της Παναγίας. Ή δείτε τους Τραντέλλενες να χορεύουν τη σέρρα.