30 Νοέμβριος 2015, 10:35 - Τελευταία Ενημέρωση: 30 Νοέμβριος 2015, 10:08

Γιώργος Πουλαντζακλής: Ο αριστοτέχνης του κεμανέ

  • Γιώργος Πουλαντζακλής: Ο αριστοτέχνης του κεμανέ
    (Φωτ.: Αντώνης Σταμούλης)

Την αγάπη του για την ποντιακή μουσική και εν γένει τον πολιτισμό του ποντιακού ελληνισμού, τα όνειρά του για να γίνουν αυτά γνωστά ακόμα και σε παγκόσμιο επίπεδο, και τον μεγάλο του έρωτα για τον ποντιακό κεμανέ, που πολλοί τον θεωρούν καππαδοκικό μουσικό όργανο, ξετύλιξε στο pontos-news.gr ο αστυνομικός στο επάγγελμα και εδώ και τρεις δεκαετίες καλλιτέχνης στον ποντιακό χώρο, Γιώργος Πουλαντζακλής (ή Πουλαντσακλής).

«Όταν χτυπάς σωστά μια νότα είναι σαν να παίζει εκείνη τη στιγμή μουσική η ψυχή σου. Στόχος μου δεν είναι απλώς να παίζω καλή λύρα. Θέλω να κάνω πολιτισμό μέσα από την ενασχόλησή μου με τη μουσική και να παρουσιάσω τις περιοχές του Πόντου. Η καθεμία είχε το δικό της μουσικό ύφος και ιδίωμα».

Ο Γιώργος Πουλαντζακλής δηλώνει αισιόδοξος για το μέλλον της ποντιακής μουσικής, που θα συμβάλει σημαντικά και στη διάσωση της ποντιακής διαλέκτου. Τονίζει ότι είναι χαρούμενος που η νεολαία έχει κάνει στροφή στην παράδοση, λέει ότι οι Πόντιοι είναι το πιο δυναμικό κομμάτι του ελληνισμού, και βεβαιώνει ότι θα παραμείνει μουσικός και των ποντιακών πανηγυριών, αφού δεν θέλει να ξεχάσει ότι από αυτά ξεκίνησε.

Από το Ατάπαζαρ στην Κοζάνη
Στο Ατάπαζαρ της Βιθυνίας βρέθηκαν το 1905 οι παππούδες του Γιώργου Πουλαντζακλή, για να αποφύγουν το μένος των Τούρκων που ήδη εκδηλωνόταν στην περιοχή του Πόντου. Οι γονείς του πατέρα του ήταν από την Πουλαντζάκη της Κερασούντας και της μητέρας του από την Αργυρούπολη. Μετά τον ξεριζωμό οι Αταπαζαρινοί κατέληξαν στην Ακρινή Κοζάνης, όπου γνωρίστηκαν οι γονείς του κι έκαναν τη δική τους οικογένεια.

Ο Γιώργος Πουλαντζακλής, με εμφανή λοιπόν την προέλευση του ονόματός του, γεννήθηκε το 1971 στην Κολωνία της Γερμανίας, όπου είχαν πάει οι γονείς του ως μετανάστες.

Την πρώτη ουσιαστική επαφή με τη μουσική την είχε στην Ακρινή το 1982, όταν ένας θείος του του έκανε δώρο μια λύρα. «Άρχισα να την γρατζουνάω και ζήτησα τη βοήθεια χωριανών μου ερασιτεχνών λυράρηδων, οι οποίοι μου έμαθαν κάποια βασικά πράγματα. Το 1986 βρέθηκα για ένα μήνα στη Θεσσαλονίκη και έμαθα πολλά πράγματα πλάι στον λυράρη Τάκη Ιωαννίδη, αλλά η ουσιαστική ενασχόλησή μου με την ποντιακή μουσική ξεκίνησε το 1990, όταν για πρώτη φορά πέρασε από το μυαλό μου η σκέψη να αφοσιωθώ σε αυτήν. Μέχρι τότε δεν σκεφτόμουν κάτι τέτοιο, διότι στη Δυτική Μακεδονία δεν ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη η ενασχόληση με τη λύρα και δεν είχαμε εύκολη πρόσβαση στην ποντιακή μουσική», αναφέρει στο pontos-news.gr ο Γιώργος Πουλαντζακλής.

Ξεκίνησε να παίζει ποντιακή μουσική σε γάμους, πανηγύρια και σε κάποια κέντρα, αλλά ήταν πάρα πολύ δύσκολος ο βιοπορισμός του. Έχει τρία παιδιά, εκ των οποίων η 16χρονη κόρη του ασχολείται εδώ και δώδεκα χρόνια με το πιάνο. Το 1999 μπήκε στην Ελληνική Αστυνομία κι έτσι έλυσε το πρόβλημα βιοπορισμού. Από τότε μπόρεσε να δοθεί σε αυτό που αγαπάει. Τη μουσική και τον πολιτισμό του Πόντου.

Νωρίτερα είχε φροντίσει να τελειοποιήσει και τις μουσικές του γνώσεις, φοιτώντας στο Δημοτικό Ωδείο Πολίχνης. Σήμερα παίζει δέκα έγχορδα και πνευστά μουσικά όργανα, παραδοσιακά και κλασικά.

Ο έρωτας με τον κεμανέ
Στις αρχές της τελευταίας δεκαετίας του περασμένου αιώνα ένιωσε και το πρώτο σκίρτημα για τον κεμανέ, το όργανο που όπως ο ίδιος λέει τον καθιέρωσε μουσικά. Σε ένα καφενείο του χωριού του είδε για πρώτη φορά να παίζουν κεμανέ κάποιοι παππούδες και συγκλονίστηκε με τον όγκο του οργάνου, το σχήμα του, αλλά και τον ιδιαίτερο ήχο του.


Κεμανές (φωτ.: Βαλεντίνα Ουσταμπασίδη για το pontos-news.gr)

«Ο κεμανές, η οχτάχορδη λύρα, ήταν το όργανο των Αταπαζαρηνών. Είναι δύσκολο μουσικό όργανο και από πλευράς κατασκευής αλλά και από πλευράς ύφους. Ο ήχος του βρίσκεται πολύ κοντά στη βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική, γι’ αυτό και οι Αταπαζαρηνοί είχαν τα λεγόμενα ψαλλοτράγουδα.

»Πολλοί θεωρούν τον κεμανέ όργανο καππαδόκικο, αλλά κάνουν λάθος, αφού είναι ποντιακό. Μεγάλο μου όνειρο είναι να γράψω ένα βιβλίο, ως επιστημονική μελέτη με ντοκουμέντα, ώστε να κατοχυρωθεί ο κεμανές ως ποντιακό παραδοσιακό μουσικό όργανο στην UNESCO. Έχω ξεκινήσει το βιβλίο, αλλά η προσπάθεια είναι δύσκολη και χρειάζονται χρήματα».

Ένα CD του, το δεύτερο, που κυκλοφόρησε το 2004, αναδεικνύει επίσης τον κεμανέ. Σε αυτό διηγείται μουσικά τις αφηγήσεις μιας γιαγιάς, που στον ξεριζωμό βρέθηκε από την Κερασούντα στην Κριμαία. Το 2006 κυκλοφόρησε η πολύπλευρη δουλειά του (περιλάμβανε CD, DVD και έντυπο 70 σελίδων) Εν πολύχορδον όργανον εκ Πόντου: Κεμανές, και το 2010 το πρώτο προσωπικό του CD Ευχέθ’.

Σταθμοί στην καριέρα του
Η συνεργασία του με τον τραγουδιστή Στάθη Νικολαΐδη στο CD Ασήν Πουλαντζάκη 'ς σο Ατάπαζαρ, το πρώτο του Γιώργου Πουλαντζακλή, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα στην καριέρα του, αφού μέσα από αυτό έγινε ευρέως γνωστός ο κεμανές. «Δεν υπήρχε μέχρι τότε καμία άλλη δουλειά στην ποντιακή μουσική που να αναφέρεται στον κεμανέ. Με αυτό το CD προσπάθησα να περάσω και ορισμένα εθνογραφικά στοιχεία σχετικά με την ποντιακή μουσική. Να καταλάβει ο κόσμος ότι έχουμε στον Πόντο κι άλλες περιοχές εκτός από την Τραπεζούντα, με τη δική τους μουσική ιστορία και το δικό τους μουσικό ιδίωμα», τονίζει.

Με 11μελή ορχήστρα, το 2011, ο Γιώργος Πουλαντζακλής συμμετείχε σε διεθνές φεστιβάλ στο Πόζτεπε του Πόντου. Ήταν ο πρώτος καλλιτέχνης που έδωσε συναυλία με ποντιακή μουσική στον Πόντο μετά τον ξεριζωμό.

Τη συμμετοχή του κανόνισε ο Ιβάν Σαββίδης, και ο Γιώργος Πουλαντζακλής κράτησε το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος. Τότε του δόθηκε η ευκαιρία να προσκυνήσει και στην Παναγία Σουμελά. Μια άλλη αξιοσημείωτη συμμετοχή ήταν η εμφάνισή του στο Ηρώδειο το 2013 στη μουσικοχορευτική παράσταση Κρήτη και Πόντος σμίξανε, όπου... παντρεύτηκαν αρμονικά η ποντιακή και η κρητική λύρα.


Από την παράσταση Κρήτη και Πόντος σμίξανε

Αξέχαστη ήταν η εμπειρία του από τη συμμετοχή του, λίγο πριν από την Ολυμπιάδα της Αθήνας σε φεστιβάλ ποντιακών χορών στην Ελευσίνα, όπου είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει για διάφορα μουσικά ζητήματα –και κυρίως για τον κεμανέ– με τον πατριάρχη της ποντιακής μουσικής, Χρύσανθο. Ο Χρύσανθος γνώριζε για τον κεμανέ από τον μέγα Λεωνίδα Ιασονίδη. Μία από τις συναυλίες που τον σημάδεψαν, ήταν αυτή που έδωσε στο Μέγαρο Μουσικής του Βάιμπλινγκεν της Γερμανίας, σε συνεργασία με τον τοπικό ποντιακό σύλλογο, με παραδοσιακές μουσικές από διάφορα μέρη της Ελλάδας και της Ανατολής. Τα έσοδα της συναυλίας δόθηκαν για την ενίσχυση παιδιών με καρκίνο.

Συνολικά ο Γιώργος Πουλαντζακλής έχει κάνει 28 συναυλίες με παραδοσιακή μουσική στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, έχει κυκλοφορήσει πέντε προσωπικά CD και έχει συμμετάσχει σε άλλα δύο.

Πριν από λίγο καιρό κυκλοφόρησε κι ένα ακόμα CD του Γιώργου Πουλαντζακλή, το Άσματα Τραντέλλενων, στο οποίο τραγουδούν ο Γιώτης Γαβριηλίδης και η Μελίνα Χατζηκαμάνου, ενώ αυτήν την περίοδο ετοιμάζει ένα ακόμη προσωπικό CD. «Βλέπω ως ιδιαίτερα ευοίωνο το μέλλον της ποντιακής μουσικής. Θυμάμαι τον εαυτό μου μικρό σε πανηγύρια ποντιακών χωριών να ακούμε για μισή ώρα λύρα και την υπόλοιπη κλαρίνο. Τώρα βλέπω τη νεολαία να γλεντάει για ώρες με την ποντιακή μουσική. Βλέπω τη νεολαία να έχει στραφεί στην παράδοση. Αυτό θα βοηθήσει στο να διατηρηθεί και η ποντιακή διάλεκτος» λέει στο pontos-news.gr. «Πιστεύω ότι εμείς οι Πόντιοι είμαστε το πιο δυναμικό κομμάτι του ελληνισμού. Και στη ζούγκλα να μας βάλεις, θα δημιουργήσουμε ένα σύλλογο»!


Από το προσωπικό του CD Ευχέθ'

Όνειρό του είναι να ταξιδέψει τον κεμανέ στα πέρατα του κόσμου, αλλά και να διατηρηθεί η κουλτούρα των πανηγυριών. «Από τα πανηγύρια ξεκίνησα και συνεχίζω ακόμα σ’ αυτά».

Εδώ και έναν χρόνο ο Γ. Πουλαντζακλής έχει καθιερώσει τον καλλιτεχνικό θεσμό «Διήμερα λόγου και τέχνης»· εκδηλώσεις στις οποίες η μουσική μιας περιοχής του Πόντου συνδυάζεται με τη γνωριμία της ίδιας ή ανθρώπων που αξίζουν να προβληθούν, με τη βοήθεια επιστημόνων. Μέχρι στιγμής έχουν γίνει «Διήμερα λόγου και τέχνης» για την Αργυρούπολη, την Κερασούντα, το Καρς, κ.ά. Οι διαλέξεις γίνονται στην αίθουσα του Συλλόγου Ποντίων Σταυρούπολης «Ακρίτες του Πόντου» και οι συναυλίες στο Πολιτιστικό Κέντρο Σταυρούπολης Χ. Τσακίρης».

Ο Γιώργος Πουλαντζακλής εδώ και τέσσερα χρόνια διδάσκει μουσική σε νέους στο Εργαστήρι Εκμάθησης Παραδοσιακών Οργάνων των «Ακριτών του Πόντου», και εδώ και λίγες μέρες στην Ένωση Ποντίων Κιλκίς «Αργοναύτες».

Ρωμανός Κοντογιαννίδης