27 Αύγουστος 2015, 20:48 - Τελευταία Ενημέρωση: 27 Αύγουστος 2015, 20:24

Λατινικές επιρροές στην ποντιακή διάλεκτο

  • Λατινικές επιρροές στην ποντιακή διάλεκτο
    Χάρτης με τις κτήσεις των Γενουατών σε Αιγαίο, Προποντίδα και μέρος του Εύξεινου Πόντου

Είναι γνωστό ότι το υπόβαθρο της ποντιακής διαλέκτου στο μεγαλύτερο ποσοστό της είναι ιωνικό, ένα μεγάλο κομμάτι είναι ομηρικές λέξεις, 15% τουρκικές και ένα 5% άλλες επιρροές. Ανάμεσα στις άλλες επιρροές έχουμε και αυτές από τη νεολατινική γλώσσα.

Το φαινόμενο του δανεισμού οφείλεται στις επαφές που είχαν με πολλούς λαούς και ήταν φυσικό να δεχτούν επιρροές. Οι επιρροές αυτές οφείλονται στην παρουσία των Ρωμαίων μετά την επικράτηση της Ρώμης στην περιοχή.

Όπως είναι γνωστό, η λατινική ήταν επίσημη γλώσσα στην περιοχή μέχρι την εποχή του αυτοκράτορα Ηρακλείου (6ος αιώνας μ.Χ.).

Η παρουσία των Γενουατών στον Εύξεινο Πόντο για εμπορικούς σκοπούς και η δραστηριοποίησή τους στην περιοχή της Τραπεζούντας συνετέλεσαν πιθανόν στα λατινικά δάνεια της ποντιακής.

Αλλά και άλλες πόλεις του Πόντου αποτέλεσαν κέντρα εμπορίου των Γενουατών: Σαμψούντα, Κερασούντα, Σινώπη, Άμαστρις, Ηράκλεια Ποντική.

Οι λατινικές λέξεις στα ποντιακά είναι κυρίως ουσιαστικά και επίθετα, και λιγότερο ρήματα. Οι λέξεις αυτές έχουν ενταχθεί πλήρως στο κλητικό σύστημα της ποντιακής και πολλές φορές δίνουν και οικογένειες λέξεων.

  • Η κουκάρα είναι η αγκυλωτή άκρη του ξύλου, από το cogo = συλλέγω.
  • Κόξα είναι ο μηρός, από το coxa = ισχίο, μηρός.
  • Το ρήμα χοσπώνω (δίνω κάτι κρυφά) και το ουσιαστικό χόσπωμα από το κουσπώνω < κουσπίν < cuspis = το δόρυ.
  • Περπεντούλ (εξαρτημένο, κρεμασμένο), από το paepedulus = κρεμασμένος
  • Σιναεύω (σημειώνω) από το signum = σημάδι
  • Σοκροχώματα ήταν ένα έθιμο του γάμου. Στη γαμήλια πομπή έβαζαν εμπόδια τα οποία έφευγαν με φιλοδωρήματα του πεθερού. Soccer = πεθερός + χώματα = εμπόδια εδώ.
  • Οσπίτ', το σπίτι από το hospitium=ξενώνας.
  • Σταμνίν είναι ο στάβλος από το stabulum = στάβλος, στάνη.
  • Πουλίμ' από το pullus = στρουθί, μικρό πουλί.
  • Τσακούτς είναι το τσεκούρι από το secures = πέλεκυς.
  • Κιουκιούμ είναι η μεγάλη κανάτα από μπρούντζο, cucuma = κανάτα.
  • Κουνί είναι η κούνια, από το cuna = νηπιακή ηλικία
  • Παπόρ είναι το βαπόρι από το vapor = ατμός.
  • Γουλέας = ο λαίμαργος, και γούλα = ο λαιμός, από το gula = λαιμός.
  • Φοσίζω = παραχώνω· φόσισμα το παράχωμα από το fodio = σκάβω, εξορύσσω· fossa= όρυγμα.
  • Μουντζουρ και κατάληξη -ούριν = μουντζουριν από το muso = ρύγχος ζώου και συνεκδοχικά τα μούτρα του ανθρώπου.
  • Αβουκάτος από το avvocato συνήγορος, αυτός που έχει ευχέρεια λόγου.

Τα λατινικά δάνεια έχουν ενταχθεί πλήρως στη διάλεκτο και στο μορφολογικό σύστημα, οι λέξεις κλίνονται κανονικά και ως εκ τούτου εκ πρώτης όψεως δεν δείχνουν να είναι προϊόντα δανεισμού και μάλιστα από τη λατινική.

Γιώτα Ιωακειμίδου